Aan de rand van Haarlem richting Amsterdam ligt het pittoreske dorp Spaarndam.
Spaarndam dankt zijn naam aan de dam, die in de rivier het Spaarne is gelegd om overstromingsgevaar door de zee te beperken.
Nadat de oude dam uit ca. 1250 was vernield, gaf graaf Floris V van Holland, op 19 Februari 1285 toestemming om een nieuwe dam aan te leggen in de monding van het Spaarne.
De inwoners van Spaarndam hielden zich vooral bezig met het werk aan de dam en sluizen, het verkopen van voedsel, scheepsgerei en drank aan passerende schippers, de scheepsbouw en vooral met de visserij. Veel zaken met betrekking tot visserij zijn vandaag de dag nog terug te vinden in Spaarndam.
Spaarndam heeft in het verleden veel last gehad van overstromingsgevaar. Herhaaldelijk richten stormvloeden grote schade aan en de dam werd volledig weggeslagen in 1361 en later nog eens in 1514.
In 1950 werd het standbeeld van Hansje Brinker geplaatst als symbool van de eeuwenlange strijd van Nederland tegen het water. Hansje Brinker is bekend van het verhaal dat door zijn vingertje in een gat in de dijk te stoppen een overstromingsramp heeft voorkomen.
Hansje Brinker heeft nog steeds een inspirerende werking op de bevolking. Er is zelfs een bier op de markt dat vernoemd is naar hem, het Hansje Drinker bier.
In het wapen van Spaarndam is terug te vinden dat dit dorp vroeger een echt vissersdorp was. Het wapen bestaat uit drie gouden baarsjes op een zilveren veld. Het zilveren veld zou een ham voor moeten stellen volgens het oude rijmpje: drie baarsjes en een ham, is het wapen van Spaarndam.
De Grote Sluis deelt het dorp Spaarndam in twee delen. Het oude gedeelte, waar je nog duidelijk de invloed van het vissersbestaan kan zien, en het nieuwe gedeelte wat bestaat uit nieuwbouw en polderlandschap. De brug midden in het dorp deelt Spaarndam ook in twee gemeenten, Haarlem en Haarlemmerliede-Spaarnwoude.